1. Hangi iş için kime gidilir
| Hizmet | Kim verir | Yetki nereden kontrol edilir |
|---|---|---|
| Beyanname ve gümrükleme | Gümrük müşaviri | Bakanlığın izin belgesi[1] ve Gümrükler Genel Müdürlüğü'nün iletişim listesi[5] |
| Gümrük işlemlerinde belirli tespitler | Yetkilendirilmiş gümrük müşaviri (YGM) | Bakanlığın YGM sistemi[5] |
| Eşyanın gümrük gözetiminde beklemesi | Antrepo ve geçici depolama işleticileri | Bakanlığın listeleri (Birlesa'da tutulan) |
| Serbest bölgede depolama ve işlem | Serbest bölge müdürlükleri ve kullanıcıları | Bakanlığın müdürlük listesi[6] |
| Test ve analiz | Laboratuvarlar | TÜRKAK akreditasyonu (ISO/IEC 17025)[2] |
| Muayene, yükleme öncesi gözetim | Muayene ve gözetim kuruluşları | TÜRKAK akreditasyonu (ISO/IEC 17020)[2]; alıcı ülke lisans veriyorsa onun lisansı |
| Tarife sınıflandırması | Müşavir ya da Bakanlık (BTB) | BTB kararı[7] |
2. Gümrük müşaviri ve yetkilendirilmiş müşavir
Müşavir kullanmak zorunlu değildir: herkes işlemlerini kendisi takip edebilir ya da noterden verilen vekâletnameyle bir müşaviri yetkilendirebilir. Müşavirler kamu görevlisi değil, serbest meslek sahibidir; ücretlerini faturayla ya da serbest meslek makbuzuyla alırlar ve gümrük ile dış ticaret konusunda danışmanlık da verirler[8]. Her yıl Resmî Gazete'de yayımlanan Asgari Ücret Tebliği'ndeki tutarların altında ücret alamazlar[9].
Yetkilendirilmiş gümrük müşaviri (YGM), Bakanlığın gümrük işlemlerine ilişkin bazı tespitleri yapmaya yetkilendirdiği müşavirdir; statü 2008'den beri var ve tebliği 10 Eylül 2020 tarihli, 31240 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı[10]. Birlesa'da İstanbul Ticaret Odası kayıtlarından 799[11] gümrük müşavirliği firması ve 320[12] gümrük komisyoncusu görünür; liste İstanbul'da taşımacılığı destekleyen diğer faaliyetler sınıfının içindedir. İhracatta müşavir seçimi toplu ihracat için gümrük müşaviri rehberinde ayrıntılı olarak anlatılır.
3. Antrepo, geçici depolama ve serbest bölge
Birlesa, Ticaret Bakanlığı'nın listelerinden 607[13] antrepo işleticisini ve 203[14] geçici depolama yeri işleticisini il il tutar; her ikisinde de en kalabalık il İstanbul'dur, ardından İzmir ve Kocaeli gelir. İhracat için geçici depolamaya getirilen eşya burada bir ay kalabilir; gümrük idaresi, talep üzerine üç aya kadar ek süre verebilir[15]. Türkiye'de ayrıca 19 serbest bölge müdürlüğü bulunur[6]. Depolama seçenekleri ve aralarındaki farklar: B2B depolama firmaları.
4. Laboratuvar ve muayene kuruluşları
Türk Akreditasyon Kurumu (TÜRKAK), Global ACI karşılıklı tanıma anlaşmasının imzacısıdır. Bu tanınma deney ve kalibrasyon laboratuvarlarını (ISO/IEC 17025), muayene kuruluşlarını (ISO/IEC 17020) ve ürün belgelendirmesini (ISO/IEC 17065) kapsar[2]. TÜRKAK'ın akredite kuruluşlar dizini ASİST sistemindedir ve kullanıcı girişi gerektirir[16]; bu yüzden bir laboratuvarla çalışmadan önce akreditasyon sertifikasını ve kapsamını isteyin.
Alıcının ülkesi, malı hangi şirketin muayene edeceğini kendisi belirleyebilir: Irak'ın standart ve kalite kontrol kurumu COSQC gözetim şirketlerine lisans verir; ancak ithalat hizmetleri kullanıcı girişi gerektirdiği için Irak'ın kurallarını Birlesa okuyamadı[17]. Alıcınızdan, kendi ülkesinin kabul ettiği gözetim şirketinin adını yazılı isteyin. Birlesa'da İstanbul'da teknik test ve analiz faaliyetiyle (NACE 71.20) kayıtlı 1.002[18] firma var: İstanbul'da teknik test ve analiz. Bu, faaliyet kaydıdır; akreditasyonu göstermez.
5. Kendi statünüz: YYS
Bazı kolaylıklar dışarıdan alınan bir hizmet değil, firmanızın kendi statüsüdür. Ticaret Bakanlığı'nın Yetkilendirilmiş Yükümlü Statüsü sayfası, YYS sahibi firmaların ve onaylanmış göndericilerin listelerine bağlantı verir[19]. Birlesa bu listeden 693[20] firmayı il il tutar; bunların 68[21] tanesinde ihracatta yerinde gümrükleme, 16[22] tanesinde izinli alıcı, 15[23] tanesinde ithalatta yerinde gümrükleme izni var. 16 Temmuz 2026'da Türkiye-AB Gümrük İşbirliği Komitesi, YYS'lerin karşılıklı tanınması için karar aldı; YYS sahibi firmaların e-başvuru sisteminde veri paylaşımına onay vermesi gerekiyor[24].
6. Seçmeden önce kısa kontrol listesi
- Yetki belgesini isteyin: müşavirde izin belgesi, laboratuvarda akreditasyon sertifikası ve kapsamı.
- Firmanın, eşyanızın işlem göreceği gümrük idaresinde ya da ilde çalıştığından emin olun.
- Ücretin neyi kapsadığını yazılı alın; müşavir, yıllık asgari ücret tarifesinin altında ücret alamaz[9].
- Size verilen e-Devlet barkodlu belgeleri, barkod numarasıyla e-Devlet'in belge doğrulama sayfasında kontrol edin[25].
- Sınıflandırma tartışmalıysa BTB isteyin; analiz ve bilirkişi giderleri dışında ücretsizdir ve 6 yıl geçerlidir[7]. Ön öneri için GTİP kodunu bulun.