Aracı ihracatçı nasıl çalışır, riski kim taşır?
Fabrikasız ihracatta firma, yurt dışındaki alıcıyla Türk üretici arasında durur. Alıcıyı bulur, fiyatı ve teslim şartlarını konuşur, malı bir ya da birkaç üreticiden satın alır ve kendi adına sevk eder. Üretici size fatura keser, siz de alıcıya.
Sözleşme sizinle alıcı arasındadır. Geç, eksik ya da kusurlu bir sevkiyatın sebebi üreticinin tesisinde olsa bile hesabı önce size sorulur. Üreticiye alıcıdan önce ödeme yapmanız gerekebilir; aradaki süreyi kendi nakdiniz taşır. İlk siparişten önce şu üçünü yazıya dökün:
- alıcıya söz verdiğiniz teknik şartnameyi ve termini aynen tekrarlayan bir satın alma siparişi;
- yüklemeden önce sizin ya da bir gözetim firmasının yapacağı kontrol;
- alıcı geç öderse nakdinizin kaldırabileceği ödeme vadeleri.
Şahıs işletmesi mi, limited mi, anonim mi?
Seçeneklerden biri gerçek kişi ticari işletmesidir; ancak bu işletme yalnızca tek bir faaliyet konusuyla çalışabilir, ikinci bir iş kolu için ayrı unvanlı ayrı bir işletme gerekir[2]. Satmayı planladığınız ürünlerin tek bir faaliyet konusuna sığıp sığmadığını odaya sorun.
Şirket kurulacaksa seçenekler limited şirket (en az 50.000 TL sermaye) ve anonim şirkettir (en az 250.000 TL); ikisi de tek ortakla kurulabilir, limited şirkette ortak sayısı en çok 50'dir[1]. Ticaret sicilini odalar bünyesindeki 238 ticaret sicili müdürlüğü tutar ve kuruluş MERSİS üzerinden yapılır[3].
İhracatçı birliği ve sizin adınıza düzenlenen belgeler
İhracatçı birlikleri ürün grubuna ve bölgeye göre örgütlenmiştir; Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) 14 genel sekreterlik sayar[4]. TİM'in üyelik sorgulamasında vergi ya da T.C. kimlik numaranızla hangi birliğe üye olduğunuzu görebilirsiniz[5]. İlk sevkiyattan önce ürününüzün bağlı olduğu genel sekreterliğe, üretmeden ihracat yapan bir firmadan ne istediğini sorun. Odalar ve Birlikler sayfasında her ihracatçı birliğinin kendi sayfası vardır.
Yurt dışına çıkan eşya, yetkili gümrük idaresine gümrük beyannamesiyle beyan edilir; kanun ve anlaşmalarla konan yasak ve kısıtlamalar dışında ihracat serbesttir[6]. Menşe şahadetnamesi her ihracatta zorunlu değildir; ithalatçı ülke o eşya için istediğinde odalar düzenler[7]. İlk sorular için platformun üç aracı işinize yarar:
- GTİP kodunu bulun: Vitrin asistanı Lale, ürün tarifinizden 12 haneli kodu önerir; kesin kararı gümrük müşaviriniz verir.
- Ülkelere göre ihracat belgeleri: bir ürünün hedef pazarda istediği belge, sertifika ve etiketler, her biri resmî kaynağıyla.
- İlk ihracatın adımları: her adım, o işi gören araca götürür.
Malı üreticiden alın, başka bir tüccardan değil
Marjınızı korumanın yolu, malı üreten tesisten almaktır. Birlesa'da 75.453[8] firma Üreticiler ve fabrikalar listesinde yer alır; bu liste resmî kayıttaki imalat faaliyetine ya da firmanın kendi beyanına dayanır. Onaylı bir kapasite raporu ya da sanayi sicil belgesiyle kanıtlanmış üretici sayısı ise 0[9].
Bu yüzden iki belgeyi de üreticiden isteyin. Kapasite raporu tesisin yıllık üretim gücünü gösterir[10] ve onay tarihinden itibaren iki yıl geçerlidir[11]. Sanayi sicil belgesi yerinde incelemeyle verilir ve her üretim yeri için ayrı başvuru gerekir[12]. Belgelerin nasıl okunacağını Üretici mi, aracı mı? rehberi, aynı siparişte birden fazla üreticinin nasıl karşılaştırılacağını da konteyner yükü için tedarikçi karşılaştırma rehberi anlatır.
Ticaret firmaları da az değil: yalnızca İstanbul'da belirli bir mala tahsis edilmemiş toptan ticaret faaliyetiyle kayıtlı 11.630[13] firma var.
Marjı ne yer?
Birlesa'da fabrika fiyatları yoktur; bir ürünün size ne kadar marj bırakacağını söyleyemez. Ama üreticinin fiyatı ile alıcının ödeyebileceği fiyat arasındaki kalemleri görmenizi sağlar:
- Teslim şekli. Incoterms® kuralları, görevleri, masrafları ve riskleri satıcı ile alıcı arasında paylaştıran on bir üç harfli terimdir[14]. Üreticiden alırken ve alıcıya satarken birbirine bağlanan terimler seçin; yoksa aradaki navlun ve sigorta sizde kalır.
- Alıcının varış maliyeti. Varış ülkesinde teslim fiyatı aracı, girdiğiniz fiyata navlunu, sigortayı, gümrük vergisini ve ithalat KDV'sini ekler. Varış maliyeti yüksek çıkan alıcı, sizin fiyatınızı aşağı çekmeye çalışır.
- Vade. Üreticiye ödediğiniz gün ile alıcının size ödediği gün arasındaki süre paradır; fiyata katın.
Devlet destekleri ve Kolay İhracat
İhracat destekleri 5973 sayılı İhracat Destekleri Hakkında Karar ile 5986 sayılı E-İhracat Destekleri Hakkında Karar'a dayanır. Pazara giriş belgeleri, yurt dışı marka tescili, yurt dışı pazar araştırması, yurt dışı fuarlar ve ticaret heyetleri bu programlar arasındadır; üst sınırlar her ocak ayında güncellenir[15]. Programları oranları ve üst sınırlarıyla Devlet ihracat destekleri sayfasında bulursunuz; bir desteği fiyata katmadan önce şartlarını okuyun.
Ticaret Bakanlığı ihracatçılara vize engelini kaldırmak için hususi pasaport verildiğini duyuruyor; şartlar Bakanlığın sitesinde[16]. Bakanlığın Kolay İhracat Platformu da ihracat robotu, pazar önerileri ve adım adım ihracat rehberi sunar; kullanmak için kayıt ya da e-Devlet girişi gerekir[17].