GTİP'in yapısı ve resmî tarife
GTİP 12 hanedir: ilk altı hane Dünya Gümrük Örgütü üyelerinin ortak kullandığı HS kodu, 7. ve 8. haneler AB'nin Kombine Nomenklatürü, 9. ve 10. haneler Türkiye'nin kendi vergi uygulamaları için açılan ulusal alt pozisyonlar, son iki hane istatistik kodudur[2]. 2026 tarifesi, 30.12.2025 tarihli ve 10781 sayılı Kararla yayımlanan İstatistik Pozisyonlarına Bölünmüş Türk Gümrük Tarife Cetveli'dir[3].
Birlesa bu tarifeyi tutar: 96[4] fasıl, 1.228[5] pozisyon, 5.612[6] altı haneli alt pozisyon ve 15.749[7] on iki haneli satır. Fasıllara ve pozisyonlara Kodların tam rehberi sayfasından göz atabilirsiniz; kodunuzdan emin değilseniz GTİP kodunu bulun aracını kullanın ya da ürünün GTİP kodu nasıl bulunur rehberini okuyun.
Bir kodun Birlesa'daki üç sayfası
Örnek olarak 940360'ı (diğer ahşap mobilyalar) alalım:
- Kod sayfası: 940360 kodu sade bir dille anlatır; ihracatı için gereken belgeleri, diğer ülkelerdeki kodunu ve Birlesa'da o koda dair olanları gösterir.
- Ürün İhracat Karnesi: 940360 karnesi, Türkiye'nin ihracatını ve bu ürünün ihracattaki sırasını, en büyük pazarları, belgeleri ve o kodu taşıyan açık ihale ve talepleri verir. Bu kodda Türkiye'nin yıllık ihracatı €557 Mn (ihraç ettiği 5.132 ürün arasında 71. sırada)[8]; dünyadaki en büyük ithalatçı Amerika Birleşik Devletleri (2025 yılında $6,43 Mr; Türkiye'nin payı %0,6)[9]; resmî ithalatçı listelerinde adı geçen ithalatçı sayısı 7.668[10].
- Pazardaki ürün: sayfası olan kod ve pazar çiftlerinde, örneğin 940360 Almanya'da: Türkiye'nin o pazardaki on iki ayı, Almanya'nın AB dışından ithalatındaki payı, belgeler ve alıcı sayısı.
Koddan firmaya: sektör yolu
Türk firmalarını ürün koduyla bağlayan liste çok az. Birlesa'nın okuduğu listelerden bunu yapan tek liste, Makine İmalatçıları Birliği'nin (MİB) 80[11] üyesini HS koduna göre dosyalayan rehberi. Bu yüzden firma rehberindeki ürün kodu süzgeci, makine dışındaki kodlarda çoğu zaman sonuç vermez; sektör yolunu izleyin:
- Kodun faslından ihracat sektörünü çıkarın: 94. fasıl çoğunlukla mobilyaya, 87. fasıl otomotive, 85. fasıl elektrik ve elektroniğe, 61. ve 62. fasıllar hazır giyime karşılık gelir.
- O sektörü firma rehberinde açın ve aktif firmaları seçin, örneğin aktif mobilya, kâğıt ve orman ürünleri ihracatçıları.
- Büyüklüğü Türkiye'nin önde gelen ihracatçıları sıralamasında görün.
- Her firmadan, ürünü hangi GTİP'le beyan ettiğini yazılı olarak teyit edin.
Faaliyet koduna (NACE) göre de arayabilirsiniz, ama bir sınırı var: Birlesa'da faaliyet kodu taşıyan 441.197[12] firmanın 439.285[13] tanesinin kodu İstanbul Ticaret Odası'nın üye kayıtlarından gelir; yani bu yol neredeyse yalnızca İstanbul'u gösterir. Birlik listelerinin sektör sektör nasıl okunduğu: ürüne göre aktif ihracatçı firmalar.
Rakip ve pazar analizi için kod
Fasıl düzeyinde Ticaret Bakanlığı'nın 2026 ocak-ekim rakamlarında en büyük kalemler şunlar: motorlu kara taşıtları (87) $31 Mr[14], makineler (84) $21,5 Mr[15], elektrikli makineler (85) $16,9 Mr[16], mineral yakıtlar (27) $13,7 Mr[17], kıymetli metaller ve mücevher (71) $11,7 Mr[18], plastikler (39) $10,6 Mr[19]. Bunlar ulusal toplamlardır; bir ürünün ticaret hacmini ölçer, tek bir firmanınkini değil.
Aynı kod yurt dışındaki alıcıyı da bulur. Birlesa'nın ithalatçı listeleri Birleşik Krallık'ın HMRC kayıtlarından ve Kanada'nın ithalatçılar veri tabanından gelir: mobilyada (9403) Birleşik Krallık'ta 24.126[20] ithalatçı, Kanada'da 3.033[21] büyük ithalatçı var; adlar ücretsiz bir hesapla açılır. İhaleler de koda göre süzülür, örneğin 9403 altındaki açık fırsatlar.