1. Gümrük birliği neyi kapsar, neyi dışarıda bırakır
Temel 1963 Ortaklık Anlaşması'dır. Gümrük birliği 31 Aralık 1995'te yürürlüğe girdi ve nihai dönemi 1/95 sayılı Kararla tamamlandı. Karar, sanayi ürünlerinde vergi ve kotasız ticareti teyit etti; Türkiye'den de AB'nin ortak gümrük tarifesine, ticaret politikasına, rekabet, fikrî mülkiyet ve teknik mevzuatına uyum istedi. Kömür, demir ve çelik 1996 tarihli ayrı bir serbest ticaret anlaşmasıyla, bazı tarım ve balıkçılık ürünleri 1/98 sayılı Kararla düzenlendi[1].
| Ürün grubu | Rejim | AB'deki ithalatçının istediği belge |
|---|---|---|
| Sanayi ürünleri (HS 25–97, 72 ve 73 hariç) | Gümrük birliği | A.TR dolaşım belgesi |
| Demir ve çelik (HS 72–73) | 1996 tarihli serbest ticaret anlaşması | Fatura beyanı, EUR.1 ya da EUR-MED |
| Tarım ve gıda (HS 1–24) | Bazı ürünlerde tercihli rejim (1/98 sayılı Karar) | Fatura beyanı, EUR.1 ya da EUR-MED |
Tablonun dayanağı AB'nin Access2Markets kaydıdır[2]. TOBB ise A.TR'nin, doğrudan taşınan ve serbest dolaşımdaki sanayi ürünlerinin yanında işlenmiş tarım ürünlerini de kapsadığını yazar[4]. İşlenmiş tarım ürünü gönderiyorsanız hangi belgenin gerektiğini gümrük müşavirinizle netleştirin.
2. Belgeyi doğru seçmek
A.TR eşyanın serbest dolaşımda olduğunu gösterir, menşeini göstermez; EUR.1 ise bir anlaşmaya dayalı menşei kanıtlar[5]. A.TR'yi ihracatçı ya da gümrük müşaviri doldurur, yetkili oda onaylar, gümrük vize eder; 186 oda yetkilidir ve belge 28 Mayıs 2018'den beri MEDOS'ta elektronik düzenlenir[4]. Faturaya yazılan menşe beyanını 6.000 avronun altındaki gönderilerde her ihracatçı yapabilir; üstünde yalnız onaylanmış ihracatçı[6]. Yani büyük sevkiyatlarda fatura beyanıyla çalışmak istiyorsanız önce onaylanmış ihracatçı olmanız gerekir.
Birlesa'daki 1.888[7] AB satırından 70[8] tanesi A.TR'yi anar. Ülke ülke belge seçimi için: İhracatta gerekli belgeler.
3. Teknik kurallar ve CE
CE işareti, Avrupa Ekonomik Alanı'nda satılan ürünün AB şartlarını karşıladığını gösterir; Yeni Yaklaşım mevzuatına giren ürünlerin çoğunda zorunludur, diğerlerinde yasaktır. Uygunluk değerlendirmesini üretici yapar, beyanı o düzenler[3]. AB satırlarından 141[9] tanesi CE ister; beyanın nasıl okunduğu CE işaretli ürün ihracatçıları rehberinde.
Ürününüzün AB'deki belge, sertifika, etiket, sağlık ve teknik şartlarını GTİP kodunuzla Ülkelere göre ihracat belgeleri sayfasında görebilirsiniz. Şunu da bilin: 2.664[10] AB satırı henüz taslakta ve gösterilmiyor; boş bir sonuç, şart olmadığı anlamına gelmez. Kuralların değişimini izlemek için Birlesa, pazarlarının DTÖ'ye bildirdiği 2.365[11] SPS ve TBT bildirimini (AB'ninkiler dâhil) ve RASFF ile Safety Gate dâhil 863[12] ürün uyarısını tutar.
4. Ticaret savunması ve kısıtlamalar
Gümrük birliği gümrük vergilerini kaldırır, ama her ürün için ticaret savunması önlemlerine ayrıca bakmak gerekir. Birlesa AB, Birleşik Krallık ve ABD'nin 50[13] anti-damping önlemini ve duyurusunu kayıtlı tutar; bunlar Birlesa'nın her kaynağı okumaya başladığı günden beri topladıklarıdır (AB ve ABD için Ekim 2026'dan beri), yürürlükteki önlemlerin tamamı değil. Bunlardan 3[14] tanesi AB'nin Türkiye menşeli malları kapsayan önlem ve duyurularıdır. AB'ninkiler dâhil 107[15] miktar kısıtlaması da kayıtlıdır. Ürününüzün kodunda yürürlükte bir önlem olup olmadığını teklif vermeden önce gümrük müşavirinize teyit ettirin.
5. YYS'nin AB ile karşılıklı tanınması
16 Temmuz 2026'da Türkiye-AB Gümrük İşbirliği Komitesi, Yetkilendirilmiş Yükümlü Statülerinin karşılıklı tanınması anlaşması kapsamında karar aldı. Veri değişiminin teknik çalışmaları son aşamada; YYS sahibi Türk firmaların, YYS e-başvuru sisteminde veri paylaşımına onay vermesi gerekiyor[16]. Birlesa'da Bakanlığın listesinden gelen 693[17] YYS sahibi firma var. Statünüz varsa onayınızı vermeyi unutmayın.
6. Pazar: rakamlar ve fırsatlar
AB Komisyonu'na göre 2025'te ikili ticaret 217,6 milyar avroyu aştı; Türkiye AB'nin beşinci büyük ticaret ortağıydı. Türkiye'nin mal ihracatının %42,7'si AB'ye gitti[18]. Eurostat'ın Comext verisine göre Ekim 2025–Eylül 2026 döneminde Almanya'ya ihracat €17,9 Mr[19], Hollanda'ya ihracat €6,44 Mr[20] oldu. Son ayda Almanya'ya ihracat €1,64 Mr (geçen yılın aynı ayına göre +%9,9)[21], Hollanda'ya ihracat €591 Mn (geçen yılın aynı ayına göre +%2,3)[22] oldu; Almanya ve Hollanda panelleri bunu ürün ürün gösterir.
Avrupa'daki alıcıların ilanları fırsatlar panosunda toplanır; 17 Kasım 2026'da bunların arasında 27 AB üyesinde ilana çıkmış 24.201[23] açık ihale ve talep vardı. Kamu ihalelerinde dikkat: AB Adalet Divanı'na göre Türk firmalarının AB kamu ihalelerine eşit erişimi güvence altında değildir; Türk firmasını kabul edip etmeyeceğine her ihale makamı kendisi karar verir[24]. Fuar ve pazar araştırması masraflarına destek için: Devlet ihracat destekleri. Alman alıcıların üreticiden ne istediği Almanya'ya ihracat rehberinde.