1. On iki hane ne anlatır
Ticaret Bakanlığı'nın kendi örneği 5407.61.90.90.11: tekstüre edilmemiş polyester filamentten döşemelik mensucat. Haneleri şöyle okunur[1]:
| Haneler | Örnekte | Ne anlatır |
|---|---|---|
| 1–6 | 5407.61 | HS kodu: Dünya Gümrük Örgütü üyelerinin hepsinde aynı |
| 7–8 | 90 | AB'nin Kombine Nomanklatürü |
| 9–10 | 90 | Türkiye'nin kendi vergi önlemleri için açtığı ulusal alt pozisyon |
| 11–12 | 11 | İstatistik kodu |
HS'nin her biri altı haneli bir koda sahip 5.000'den fazla eşya grubu var. 200'ü aşkın ülke ve ekonomi tarifesini HS'ye dayandırır ve uluslararası ticarette eşyanın %98'inden fazlası bu sistemle sınıflandırılır[3]. Birlesa'nın tuttuğu Türk tarifesinde (sürüm 2026.10.1) 21[4] bölüm, 96[5] fasıl, 1.228[6] dört haneli pozisyon, 5.612[7] altı haneli alt pozisyon, 9.791[8] sekiz haneli satır ve 15.749[9] on iki haneli GTİP satırı bulunuyor.
2. Hangi tarife geçerli
2026 yılının cetveli, 30.12.2025 tarihli ve 10781 sayılı Kararla yayımlanan İstatistik Pozisyonlarına Bölünmüş Türk Gümrük Tarife Cetveli'dir (Resmî Gazete, sayı 33123, 1. mükerrer). Bakanlık cetveli fasıl fasıl Excel ve PDF olarak yayımlar[10].
Cetvelde yazan vergi oranları uygulamada kullanılmaz. Bir kodun oranını yetkili birimden öğrenirsiniz: gümrük vergisi için İthalat Genel Müdürlüğü, ÖTV ve KDV için maliye birimleri[11]. İleriye de bakın: HS 2028 değişiklikleri kabul edildi ve 1 Ocak 2028'de yürürlüğe girecek; 299 değişiklik seti var[12]. O tarihte bugünkü bazı kodlar değişebilir.
3. Kodu bulmanın üç yolu
Lale'ye sorun. GTİP kodunu bulun sayfasında ürünün neyden yapıldığını, ne işe yaradığını ve nasıl üretildiğini yazın; ölçü ve oranlar da işe yarar. İsterseniz bir fotoğraf ya da PDF katalog ekleyin; dosya okunur, saklanmaz. Lale, Birlesa'nın yapay zekâyla çalışan vitrin asistanıdır: eksik bilgi varsa en fazla iki soru sorar, resmî tarifeyi ve fasıl notlarını tarar, kodu yalnızca bu satırlardan seçer ve nedenini kaynağıyla yazar. Emin olamadığında diğer olası kodları gösterir. Hizmet ücretsizdir; hesap açmadan günlük sınırlı sayıda arama yapılır. Cevap bir öneridir: resmî işlemden önce gümrük müşavirinize onaylatın.
Tarifeyi kendiniz gezin. Kodların tam rehberi tarifeyi bölüm, fasıl ve pozisyon sırasıyla açar. Her kod sayfasında kodun açıklaması, üst satırları ile bölüm ve fasıl notları yer alır. Benzer iki kod arasında kalırsanız önce bu notları okuyun.
Başka bir belgedeki kodu kullanmadan önce sorun. AB ya da üçüncü bir ülkenin belgesindeki tarife kodu Türk gümrüğünü bağlamaz. HS kullanan ülkeler ilk 6 haneyi, AB üyeleri ilk 8 haneyi ortak kullanır; Körfez ülkelerinin 12 haneli kodu ile GTİP ise yalnızca ilk 6 hanede birleşir[13]. Alıcınızın gönderdiği kodu kendi beyanınıza aynen yazmayın: ilk 6 haneyi karşılaştırın, gerisini Türk tarifesinden bulun.
4. Kesin cevap gerekiyorsa: BTB
Ticaret Bakanlığı, talep üzerine bir ürünün GTİP'ini belirlemez; bunun yolu Bağlayıcı Tarife Bilgisi başvurusudur[11]. BTB idari bir sınıflandırma kararıdır. Gümrükler Genel Müdürlüğü ya da yetkili bölge müdürlükleri (İstanbul, Orta Anadolu, Ege, Uludağ, Orta Akdeniz, Doğu Marmara) verir; başvuru elektronik ya da kâğıt üzerinde yapılır. Ücretsizdir, yalnız analiz ve bilirkişi giderleri ayrıca çıkabilir. Verildiği tarihten itibaren 6 yıl geçerlidir[2].
Ne zaman başvurmalı? Ürününüz iki kod arasında kalıyorsa, vergi oranları farklıysa ya da aynı ürünü uzun süre düzenli ihraç veya ithal edecekseniz. Lale de sınıflandırmanın tartışmaya açık olduğunu gördüğünde cevabında BTB almanızı önerir.
5. Kod Birlesa'da neyi açar
Kodu bulduğunuzda kod sayfası, ürünün ihracatta istediği belgeleri, başka ülkelerdeki kodlarını, o koddaki açık fırsatları ve ürünü listeleyen firmaların sayısını gösterir. Eşleşmeler resmî kaynaklıdır: 15.749[14] GTİP satırının tamamı AB'nin Kombine Nomanklatürü'yle eşleşiyor. BAE için Birlesa, BAE'nin kendi 12 haneli tarifesinden 13.443[15] satır tutar; her biri altı haneli HS alt başlığına bağlıdır, yani hiçbir GTİP satırı bir BAE satırıyla birebir eşlenmez.
- Pazara göre belge listesi: Ülkelere göre ihracat belgeleri. Hangi belgenin ne işe yaradığı: İhracatta gerekli belgeler.
- Teslim maliyeti: Varış ülkesinde teslim fiyatı aracı fabrika fiyatına navlunu, sigortayı, gümrük vergisini ve ithalat KDV'sini ekler.
- Kodla ihracatçı ve ithalatçı aramak için: GTİP koduna göre ihracatçı firmalar.