İçeriğe geç

Alıcınız gümrükte hangi belgeleri isteyecek?

Mal gönderdiğim alıcı kendi gümrüğünde hangi belgeleri isteyecek, ben neleri hazırlamalıyım?

Son güncelleme: 18 Kasım 2026

Kısa cevap

Alıcınızın gümrük müşaviri, ithalat beyannamesini büyük ölçüde sizin gönderdiğiniz kâğıtlardan doldurur. AB'de her sevkiyat için ticari fatura ve çeki listesi, taşıma belgeleri ve nakliye sigortası, gümrük kıymeti beyanı ile ithalat beyannamesi, tercihsiz menşe belgesi ve tercih isteniyorsa tercihli menşe kanıtı aranır[1]. Gümrük vergisi, ödenen fiyattan başlayan gümrük kıymeti üzerinden hesaplanır[2]; bu yüzden faturanızın nasıl yazıldığı, alıcınızın ödeyeceği vergiyi doğrudan etkiler.

1. Dosyada ne var, kim hazırlar

BelgeKim hazırlarAlıcının gümrüğünde ne işe yarar
Ticari faturaSizGümrük kıymetinin başlangıcı
Çeki listesiSizKapların, ağırlıkların ve içeriğin kontrolü
Taşıma belgesi (deniz yolunda konşimento)Taşıyıcı ya da forwarderMalın kime ve nereye geldiğinin kanıtı
Nakliye sigortası poliçesiTeslim şekline göre siz ya da alıcıKıymete eklenip eklenmeyeceğini ülkenin usulü belirler
Menşe şahadetnamesi, A.TR, EUR.1, TR-BAE belgesiYetkili oda onaylar[3]; A.TR, EUR.1 ve TR-BAE belgesini gümrük de vize eder[4][5][6]Tercihli vergi ya da istenen menşe kanıtı
Sağlık ve bitki sağlığı sertifikalarıTarım ve Orman Bakanlığı[7]Bitkisel ürünlerde ve bitkisel gıdada giriş şartı
Ürün sertifikaları (SABER, CE beyanı gibi)Üretici ya da belgelendirme kuruluşuÜrün kurallarına uygunluk

İthalat beyannamesini ve AB'de gümrük kıymeti beyanını alıcının tarafı verir. Menşe ve dolaşım belgelerinin hangisinin nereye gerektiği ayrı bir rehberde: İhracatta gerekli belgeler.

2. Faturayı gümrük kıymetini düşünerek yazın

DTÖ Gümrük Kıymeti Anlaşması'na göre kıymetin ilk yöntemi işlem değeridir: fiilen ödenen ya da ödenecek fiyat, 8. maddeye göre bazı kalemler eklenerek düzeltilir (alım komisyonu dışındaki komisyonlar, ambalaj, alıcının bedelsiz sağladığı girdiler, lisans bedelleri, yeniden satıştan satıcıya dönen hasılat). İthalat yerine kadar olan taşıma ve sigorta yalnız CIF esasına göre kıymet belirleyen ülkelerde eklenir; ithalattan sonraki masraflar kıymete girmez[2].

Pratikte bunun anlamı şu: navlunu, sigortayı, ambalajı ve varsa komisyonu faturada ayrı satırlarda gösterin. Alıcınızın müşaviri, kendi ülkesinin usulüne göre neyi ekleyeceğine bu satırlardan karar verir. Teslim şeklini de faturaya yazın; Türk beyannamesinde 20 numaralı kutuya giren kod listesinde Incoterms® 2010 kodları var, DPU ise yok[8].

Alıcınızın elindeki toplam maliyeti görmek için Varış ülkesinde teslim fiyatı hesaplayıcısını kullanabilirsiniz: fabrika fiyatına navlunu, sigortayı, gümrük vergisini ve ithalat KDV'sini ekler; kayıtlı bir vergi oranı varsa kaynağıyla gösterir. Bütün maliyet kalemleri için: alıcının kapısındaki fiyat.

3. Proforma: alıcının ilk resmî işi

Alıcınız ithalat izni almak, yükleme öncesi gözetim ayarlamak ya da akreditif açmak için proforma fatura isteyebilir. Proformada iki tarafın bilgileri, kalemler, birim ve toplam fiyat, ağırlık ve ölçüler, teslim şekli ve teslim yeri, ödeme koşulları, tahmini sevk tarihi ve geçerlilik süresi bulunmalı; alıcının onayı olmadan da değiştirilmemelidir[9]. Proformayı nasıl yazacağınız: Proforma fatura nasıl hazırlanır?

4. Ülkeye göre dikkat edilecekler

  • Körfez: her gıda sevkiyatında menşe ülkenin yetkili makamından asıl sağlık sertifikası istenir; et ve kanatlıda helal kesim belgesi de gerekir[10]. Suudi Arabistan'da Fasah üzerinden menşe şahadetnamesi, ticari fatura, konşimento ve gereken sağlık sertifikaları sunulur; ithalatçı da işletmesini ve ürünlerini SFDA'nın GHAD sistemine kaydeder[11].
  • BAE: CEPA tercihinden yararlanmak için TR-BAE menşe ispat belgesi düzenlenir[6].
  • Irak: Irak'ın standart ve kalite kontrol kurumu COSQC, Irak standardı bulunmayan ithal ürünlerin teknik şartlarını belirler ve gözetim şirketlerine lisans verir; ithalat hizmetleri kullanıcı girişi istediği için kuralları Birlesa okuyamadı[12]. Yükleme öncesi bir gözetim şirketinin raporu gerekip gerekmediğini alıcınıza sorun. Birlesa'da Irak için 72[13] kayıt var.
  • Karayolu ve TIR: Irak 27 Mart 2023'te TIR Sözleşmesi'ne katıldı; BAE 2007'de, Katar, Suudi Arabistan ve Umman 2018'de taraf oldu. Taraf olmak, TIR taşımacılığının o ülkede bugün fiilen yapıldığını tek başına göstermez[14]. TIR karnesinin 10. kutusu eşyayı açıkça tanımlamıyorsa faturanın eklenmesi gerekir; asıl fatura yoksa, aslı 15 gün içinde getirilmek taahhüdüyle faks ya da proforma fatura kabul edilir[15].

5. Gönderiden önce alıcınızla son kontrol

  1. Ürünün GTİP kodunu ve alıcının ülkesinde kullanılacak ilk 6 haneyi birlikte teyit edin (GTİP kodu nasıl bulunur?).
  2. Ülkelere göre ihracat belgeleri sayfasında alıcının ülkesini ve kodu açın; satırları alıcınızla paylaşın.
  3. Faturada navlun, sigorta ve ambalajın ayrı yazıldığından emin olun.
  4. Menşe belgesinin türünü ve odanızdan ne zaman alınacağını netleştirin.
  5. Belgelerin aslının mı, kopyasının mı, kime ve hangi yoldan gideceğini yazılı olarak kararlaştırın.

Kaynaklar

Platformun sayıları sayfa açıldığında okunur; her not neyi saydığını, kaynağını ve tarihini yazar.

  1. 1European Commission, Access2Markets: trade.ec.europa.eu(yeni sekmede açılır). Okunduğu gün: 29 Ekim 2026.
  2. 2WTO, Customs valuation: technical information: www.wto.org(yeni sekmede açılır). Okunduğu gün: 17 Kasım 2026.
  3. 3TOBB, Dolaşım ve Menşe Belgeleri: www.tobb.org.tr(yeni sekmede açılır). Okunduğu gün: 17 Kasım 2026.
  4. 4TOBB, Dolaşım ve Menşe Belgeleri: www.tobb.org.tr(yeni sekmede açılır). Okunduğu gün: 17 Kasım 2026.
  5. 5TOBB, Dolaşım ve Menşe Belgeleri: www.tobb.org.tr(yeni sekmede açılır). Okunduğu gün: 17 Kasım 2026.
  6. 6TOBB, Dolaşım ve Menşe Belgeleri: www.tobb.org.tr(yeni sekmede açılır). Okunduğu gün: 17 Kasım 2026.
  7. 7e-Devlet service pages and sitemap: www.turkiye.gov.tr(yeni sekmede açılır). Okunduğu gün: 17 Kasım 2026.
  8. 8Ministry of Trade, customs knowledge base: Teslim Şekline İlişkin Kodlar (undated PDF): ticaret.gov.tr(yeni sekmede açılır). Okunduğu gün: 17 Kasım 2026.
  9. 9US International Trade Administration (trade.gov), Pro Forma Invoice: www.trade.gov(yeni sekmede açılır). Okunduğu gün: 17 Kasım 2026.
  10. 10GCC Guide for Control on Imported Foods, Qatar customs' copy: www.customs.gov.qa(yeni sekmede açılır). Okunduğu gün: 31 Ekim 2026.
  11. 11SFDA, Conditions and Requirements for Food Clearance (2026-08 file) and list of countries: www.sfda.gov.sa(yeni sekmede açılır). Okunduğu gün: 28 Ekim 2026.
  12. 12COSQC services page: cosqc.gov.iq(yeni sekmede açılır). Okunduğu gün: 31 Ekim 2026.
  13. 13Irak için yayımlanan ihracat belgeleri ve şartları. 18 Kasım 2026 03:31 itibarıyla, İstanbul saatiyle.
  14. 14UN Treaty Collection, status of XI-A-16 (TIR Convention): treaties.un.org(yeni sekmede açılır). Belge tarihi: 17 Kasım 2026.
  15. 15Ministry of Trade, customs FAQ: TIR: ticaret.gov.tr(yeni sekmede açılır). Belge tarihi: 25 Ağustos 2023. Okunduğu gün: 17 Kasım 2026.

↵ seç↑↓ gezesc kapat