1. Dosyada ne var, kim hazırlar
| Belge | Kim hazırlar | Alıcının gümrüğünde ne işe yarar |
|---|---|---|
| Ticari fatura | Siz | Gümrük kıymetinin başlangıcı |
| Çeki listesi | Siz | Kapların, ağırlıkların ve içeriğin kontrolü |
| Taşıma belgesi (deniz yolunda konşimento) | Taşıyıcı ya da forwarder | Malın kime ve nereye geldiğinin kanıtı |
| Nakliye sigortası poliçesi | Teslim şekline göre siz ya da alıcı | Kıymete eklenip eklenmeyeceğini ülkenin usulü belirler |
| Menşe şahadetnamesi, A.TR, EUR.1, TR-BAE belgesi | Yetkili oda onaylar[3]; A.TR, EUR.1 ve TR-BAE belgesini gümrük de vize eder[4][5][6] | Tercihli vergi ya da istenen menşe kanıtı |
| Sağlık ve bitki sağlığı sertifikaları | Tarım ve Orman Bakanlığı[7] | Bitkisel ürünlerde ve bitkisel gıdada giriş şartı |
| Ürün sertifikaları (SABER, CE beyanı gibi) | Üretici ya da belgelendirme kuruluşu | Ürün kurallarına uygunluk |
İthalat beyannamesini ve AB'de gümrük kıymeti beyanını alıcının tarafı verir. Menşe ve dolaşım belgelerinin hangisinin nereye gerektiği ayrı bir rehberde: İhracatta gerekli belgeler.
2. Faturayı gümrük kıymetini düşünerek yazın
DTÖ Gümrük Kıymeti Anlaşması'na göre kıymetin ilk yöntemi işlem değeridir: fiilen ödenen ya da ödenecek fiyat, 8. maddeye göre bazı kalemler eklenerek düzeltilir (alım komisyonu dışındaki komisyonlar, ambalaj, alıcının bedelsiz sağladığı girdiler, lisans bedelleri, yeniden satıştan satıcıya dönen hasılat). İthalat yerine kadar olan taşıma ve sigorta yalnız CIF esasına göre kıymet belirleyen ülkelerde eklenir; ithalattan sonraki masraflar kıymete girmez[2].
Pratikte bunun anlamı şu: navlunu, sigortayı, ambalajı ve varsa komisyonu faturada ayrı satırlarda gösterin. Alıcınızın müşaviri, kendi ülkesinin usulüne göre neyi ekleyeceğine bu satırlardan karar verir. Teslim şeklini de faturaya yazın; Türk beyannamesinde 20 numaralı kutuya giren kod listesinde Incoterms® 2010 kodları var, DPU ise yok[8].
Alıcınızın elindeki toplam maliyeti görmek için Varış ülkesinde teslim fiyatı hesaplayıcısını kullanabilirsiniz: fabrika fiyatına navlunu, sigortayı, gümrük vergisini ve ithalat KDV'sini ekler; kayıtlı bir vergi oranı varsa kaynağıyla gösterir. Bütün maliyet kalemleri için: alıcının kapısındaki fiyat.
3. Proforma: alıcının ilk resmî işi
Alıcınız ithalat izni almak, yükleme öncesi gözetim ayarlamak ya da akreditif açmak için proforma fatura isteyebilir. Proformada iki tarafın bilgileri, kalemler, birim ve toplam fiyat, ağırlık ve ölçüler, teslim şekli ve teslim yeri, ödeme koşulları, tahmini sevk tarihi ve geçerlilik süresi bulunmalı; alıcının onayı olmadan da değiştirilmemelidir[9]. Proformayı nasıl yazacağınız: Proforma fatura nasıl hazırlanır?
4. Ülkeye göre dikkat edilecekler
- Körfez: her gıda sevkiyatında menşe ülkenin yetkili makamından asıl sağlık sertifikası istenir; et ve kanatlıda helal kesim belgesi de gerekir[10]. Suudi Arabistan'da Fasah üzerinden menşe şahadetnamesi, ticari fatura, konşimento ve gereken sağlık sertifikaları sunulur; ithalatçı da işletmesini ve ürünlerini SFDA'nın GHAD sistemine kaydeder[11].
- BAE: CEPA tercihinden yararlanmak için TR-BAE menşe ispat belgesi düzenlenir[6].
- Irak: Irak'ın standart ve kalite kontrol kurumu COSQC, Irak standardı bulunmayan ithal ürünlerin teknik şartlarını belirler ve gözetim şirketlerine lisans verir; ithalat hizmetleri kullanıcı girişi istediği için kuralları Birlesa okuyamadı[12]. Yükleme öncesi bir gözetim şirketinin raporu gerekip gerekmediğini alıcınıza sorun. Birlesa'da Irak için 72[13] kayıt var.
- Karayolu ve TIR: Irak 27 Mart 2023'te TIR Sözleşmesi'ne katıldı; BAE 2007'de, Katar, Suudi Arabistan ve Umman 2018'de taraf oldu. Taraf olmak, TIR taşımacılığının o ülkede bugün fiilen yapıldığını tek başına göstermez[14]. TIR karnesinin 10. kutusu eşyayı açıkça tanımlamıyorsa faturanın eklenmesi gerekir; asıl fatura yoksa, aslı 15 gün içinde getirilmek taahhüdüyle faks ya da proforma fatura kabul edilir[15].
5. Gönderiden önce alıcınızla son kontrol
- Ürünün GTİP kodunu ve alıcının ülkesinde kullanılacak ilk 6 haneyi birlikte teyit edin (GTİP kodu nasıl bulunur?).
- Ülkelere göre ihracat belgeleri sayfasında alıcının ülkesini ve kodu açın; satırları alıcınızla paylaşın.
- Faturada navlun, sigorta ve ambalajın ayrı yazıldığından emin olun.
- Menşe belgesinin türünü ve odanızdan ne zaman alınacağını netleştirin.
- Belgelerin aslının mı, kopyasının mı, kime ve hangi yoldan gideceğini yazılı olarak kararlaştırın.