AB–Türkiye gümrük birliği dışında kalan ürünler, yani HS/GTİP 01–24. fasıllardaki tarım ürünleri ile 72 ve 73. fasıllardaki demir-çelik ürünleri, tercihli (indirimli veya sıfır) gümrük vergisinden ancak tercihli menşe kanıtıyla yararlanır; bu ürünlerde Türkiye Pan-Avrupa-Akdeniz grubunda yer alır. Kanıt, ihracatçının fatura veya başka bir ticari belge üzerinde düzenlediği menşe beyanı (fatura beyanı) ya da yetkili kamu makamınca düzenlenip ihracatçı tarafından temin edilen EUR.1 veya EUR-MED dolaşım belgesidir. Kanıt ithalat beyannamesi verilirken gerekir; AB'deki ithalatçı bunu elinde bulundurmalı ve varış üye devletinin gümrüğüne sunmaya hazır olmalıdır.
Türkiye'den gelen her ürünün AB gümrüğünden geçişi standart bir belge setine dayanır. İhracatçı, her zaman istenen ticari faturayı (belirli bir formu yoktur; aslı ve en az bir sureti verilir; İngilizce çevirisi önerilir) ve kolilerin türünü, sayısını, içeriğini, marka ve numaralarını ve ağırlıklarını gösteren çeki listesini hazırlar. Taşıma belgesi taşıma şekline göre konşimento, FIATA konşimentosu, CMR, havayolu konşimentosu veya CIM demiryolu taşıma senedidir; geçici ithalatta ATA, karayolu transitinde TIR karnesi kullanılır. Sigorta primi ticari faturada yoksa ayrıca sigorta faturası gerekir. Mal, AB gümrüğüne elektronik H1 ithalat beyannamesiyle beyan edilir; kaldırılan DV1 formundaki gümrük kıymeti bilgileri (genellikle işlem değeri) artık bu beyannamede yer alır. Tercihli olmayan menşe şahadetnamesi yalnızca belirli tarım kotalarını açan düzenlemeler öngördüğünde gerekir; anti-damping gibi önlemlerde gümrük başka menşe kanıtı isteyebilir.
Gıda etiketlemesi: tüketiciye sunulacak zorunlu bilgiler
AB'de satılan gıdalar Tüzük (AB) No 1169/2011'deki zorunlu bilgileri taşır: gıdanın yasal adı, alerjenleri vurgulanmış ve ağırlığa göre azalan sırada bileşen listesi, gerektiğinde belirli bileşenlerin miktarı, net miktar, tavsiye edilen veya son tüketim tarihi, varsa özel saklama ya da kullanım koşulları, parti işareti, alkol oranı %1,2'yi aşan ürünlerde alkol derecesi ve işlenmiş gıdalarda beslenme beyanı (enerji, yağ, doymuş yağ, karbonhidrat, şeker, protein, tuz). Menşe, belirtilmemesi yanıltıcı olabilecekse ve belirli etlerde zorunludur. Önceden ambalajlanmış gıdalarda bu bilgiler ambalajda ya da ekli etikette, açık ve silinmez biçimde, satışın yapıldığı üye devletin resmî dil(ler)inde yer alır; etiket yanıltıcı olamaz, hastalığı önleme veya tedavi etme iddiası içeremez. GDO'lu gıdalar, özel gruplara yönelik gıdalar, katkı maddeleri (kategori ile adı veya E numarası), distile alkollü içkiler, organik gıdalar ve bazı taze etlerin menşei için ek kurallar vardır.
Bitkisel ve hayvansal gıdalarda pestisit azami kalıntı limitleri (MRL)
İnsan tüketimine yönelik bitkisel ve hayvansal ürünler, Tüzük (AT) No 396/2005 uyarınca belirlenen AB pestisit azami kalıntı limitlerine (MRL) uyar; kapsamda meyve, sebze, tahıl, baharat ve hayvansal ürünler gibi ürünler bulunur, değerler Tüzüğün eklerinde ve AB Pestisit Veri Tabanı'nda yer alır. Bitki koruma ürünlerinde yalnızca AB düzeyinde onaylanmış aktif maddeler kullanılabilir (Tüzük (AT) No 1107/2009). Hayvanlar ve hayvansal ürünler yalnızca Tüzük (AB) 2021/405 Ek -I'deki ülkelerden ithal edilebilir; listeye girmek için ülkenin kalıntı izleme planı sunması gerekir, liste ürün kategorisine göre düzenlenir ve Türkiye bazı kategorilerde listededir. Üye devlet makamları MRL'lere uyumu AB ve ulusal kontrol programları ile numune alma yoluyla denetler (Tüzük (AB) 2025/854, 2021/1355 ve 2021/2244); belirli ülkelerden gelen bazı hayvansal kökenli olmayan ürünler ise Tüzük (AB) 2019/1793 uyarınca sınır kontrol noktalarında sıklaştırılmış kontrollere tabidir.
Hayvansal kökenli olmayan gıdalarda hijyen ve sınır kontrolleri
Hayvansal kökenli olmayan gıdalar, üçüncü ülkelerdeki gıda işletmecilerini de bağlayan Tüzük (AT) No 852/2004'ün hijyen kurallarına uyar: işletmecinin kendi gıda güvenliği izlemesi, her aşamada hijyen, HACCP esaslı prosedürler, kayıtlı veya onaylı işletmeler ve bazı ürünlerde mikrobiyolojik kriterler (Tüzük (AT) No 2073/2005). Yalnızca AB'nin onaylı listelerindeki gıda katkı maddeleri kullanılabilir. Tüzük (AB) 2017/625 ve 2019/1793 uyarınca belirli ülkelerden gelen belirli gıdalar geçici olarak sıklaştırılmış sınır kontrollerine (Ek I) veya acil durum önlemlerine (Ek II; menşe veya sevk ülkesinin yetkili makamınca düzenlenen resmî sertifikayla) tabidir. Bu ürünler sınır kontrol noktasına (BCP) Ortak Sağlık Giriş Belgesi (CHED) ile önceden bildirilir; gümrük, malı yalnızca kontrollerden sonra düzenlenen belgeyle serbest dolaşıma sokar. CHED gerektirmeyen ürünlerde üye devletler TRACES üzerinden varış bildirimi isteyebilir (Tüzük (AB) 2024/2104).
Gıdalarda bulaşanlar (kontaminantlar) için azami limitler
Toksikolojik açıdan kabul edilemez düzeyde bulaşan (kontaminant) içeren gıda AB'de piyasaya arz edilemez; bulaşan düzeyleri iyi uygulamalarla makul ölçüde ulaşılabilecek en düşük seviyede tutulur (Tüzük (AET) No 315/93). Tüzük (AB) 2023/915, aflatoksinler ve okratoksin A gibi mikotoksinler, bitki toksinleri, metaller, dioksinler, PCB'ler, perfloroalkil maddeler, PAH gibi işlem kaynaklı bulaşanlar ile nitrat ve melamin gibi diğerleri için kuruyemiş, kuru meyve, tahıl, baharat, süt, balık ve bebek gıdası gibi ürünlerde azami limitler belirler. Ek I'de listelenen bir gıda limiti aşarsa satılamaz, bileşen olarak kullanılamaz, uygun gıdalarla karıştırılamaz ve bulaşanı gidermek için kimyasal işleme tabi tutulamaz. Bazı üçüncü ülkelerden gelen gıdalarda aflatoksin gibi bulaşanlara özel AB önlemleri uygulanır. Uygunluğu üye devlet makamları Tüzük (AB) 2017/625 ve 2022/932 uyarınca denetler; nükleer kaza sonrası radyoaktivite limitlerini Tüzük (Euratom) 2016/52 belirler.
GDO'lu gıda ve yemler ile yeni gıdalar için AB izni
Genetiği değiştirilmiş organizmalardan (GDO) oluşan, GDO içeren veya GDO'dan üretilen gıda ve yemler, Tüzük (AT) No 1829/2003 uyarınca izin almadan ve buna uygun etiketlenmeden AB'de piyasaya arz edilemez, kullanılamaz ve işlenemez. Tüm AB'de geçerli tek izin süreci, Tüzük (AB) No 503/2013'e göre hazırlanmış dosya ve risk değerlendirmesiyle bir üye devletin yetkili makamına başvurulmasıyla başlar; riski EFSA değerlendirir, Komisyon karar önerisini hazırlar ve Gıda Zinciri ve Hayvan Sağlığı Daimi Komitesi onaylar. İzin alan ürünler AB'nin GDO'lu gıda ve yem siciline kaydedilir; izinler en fazla 10 yıl geçerlidir ve yenilenebilir. 15 Mayıs 1997'den önce AB'de kayda değer ölçüde insan tüketiminde kullanılmamış yeni gıdalar ise ancak güvenlik değerlendirmesinden geçip Birlik listesine alındıktan sonra, orada belirlenen kullanım ve etiketleme koşullarıyla satılabilir (Tüzük (AB) 2015/2283 ve 2017/2470).
Gıda ve yemde güvenlik, izlenebilirlik ve ithalatçı sorumlulukları
Güvenli olmayan gıda ve yem AB'de piyasaya arz edilemez; gıda ve yem işletmeleri üretim ve dağıtımın her aşamasında Tüzük (AT) No 178/2002'deki yükümlülüklere uyar. İthal ürünler AB gıda mevzuatına veya AB'nin en az eşdeğer saydığı koşullara uygun olur ve ihracatçı ülkenin yetkili makamı bunu güvence altına alır. İşletmeciler ürünü doğrudan kimden aldıklarını ve kime verdiklerini (bir adım geri, bir adım ileri) belirleyebilmeli ve bu bilgiyi talep hâlinde yetkili makamlara sunabilmelidir; bu kurallar AB dışında uygulanmaz, ancak AB'deki ithalatçı ürünü kimin ihraç ettiğini bilmek zorundadır. Ürünler izlenebilecek şekilde etiketlenir veya tanımlanır; hayvanlar, GDO'lar, meyve ve sebze, sığır eti, balık, bal ve zeytinyağı gibi ürünlerde daha sıkı kurallar geçerlidir. İthal edilen gıda veya yemin güvenli olmadığını düşünmek için nedeni olan işletmeci, ürünü derhal piyasadan çekmeye başlar ve yetkili makamları bilgilendirir.
Bitki sağlığı kontrolleri ve bitki sağlığı sertifikası
Bitkiler, bitkisel ürünler ve ahşap veya toprak gibi bitki zararlısı taşıyabilecek diğer nesneler AB'ye Tüzük (AB) 2016/2031 ve 2019/2072'deki bitki sağlığı kurallarına göre girer. Bazılarının tüm AB'ye veya koruma bölgelerine girişi yasaktır (Tüzük (AB) 2019/2072 Ek VI); yüksek riskli bitkiler ise değerlendirilene kadar geçici olarak yasaklıdır (Tüzük (AB) 2018/2019). Tüzük (AB) 2019/2072 Ek XI ve XII'deki ürünler, ihracatçı ülkenin bitki koruma makamınca düzenlenen bitki sağlığı sertifikası gerektirir; 6 Temmuz 2026'dan itibaren bitki üretim materyalinde sertifika, düzenlemeye tabi karantina dışı zararlılara karşı alınan önlemleri de belirtir. Ürünler girişteki sınır kontrol noktasında (BCP) riske göre belirlenen sıklıklarla (Tüzük (AB) 2022/2389) belge, kimlik ve fiziki kontrolden geçer; AB'deki ithalatçı bir üye devletin resmî siciline kayıtlı olmalıdır. Ahşap ambalaj kabuğu soyulmuş ahşaptan yapılır, ISPM 15'e göre işlem görür ve ilgili işareti taşır.
Organik ürünler: sertifikasyon ve kontrol sertifikası (gönüllü)
Ürünü organik olarak pazarlamak gönüllüdür; ancak AB organik logosunu veya organik üretime başka bir atfı taşıyan her ürün Tüzük (AB) 2018/848'in üretim, işleme, ambalajlama, taşıma ve depolama kuralları, GDO yasağı ve işletmeci sertifikasyonu dâhil tüm koşullarını karşılar. İthalat, eşdeğerliği tanıyan bir ticaret anlaşmasıyla (Şili, İsviçre, Birleşik Krallık), 31 Aralık 2026'ya kadar ihracatçı ülkenin tanınmasıyla (Tüzük (AB) 2021/2325) ya da Türkiye gibi diğer ülkelerde AB'nin tanıdığı bir kontrol makamı veya kuruluşunun sertifikasyonuyla (Tüzük (AB) 2021/1378 Ek II) yapılır. Her sevkiyat için ihracatçı ülkede Tüzük (AB) 2021/2306'ya göre kontrol sertifikası düzenlenir ve ithalatçı bu belgeyi varıştan önce TRACES üzerinden sunar. Üye devlet makamı her sevkiyatın belgelerini kontrol eder, rastgele kimlik ve riske dayalı fiziki kontroller yapar ve serbest dolaşıma girişten önce sertifikayı onaylar.
AvusturyaTedarikçi değişimiTahmini