۱. شش رقمی که همهٔ کشورها مشترک دارند
سیستم هماهنگشدهٔ سازمان جهانی گمرک بیش از ۵٬۰۰۰ گروه کالا دارد که هر کدام کدی ششرقمی دارد. بیش از ۲۰۰ کشور و اقتصاد تعرفهٔ خود را بر پایهٔ آن ساختهاند و بیش از ۹۸٪ کالاهای تجارت بینالمللی با آن طبقهبندی میشود[۲]. به همین دلیل خریدار و فروشنده در دو کشور، با همین شش رقم دربارهٔ یک کالا حرف میزنند.
بعد از رقم ششم، راه کدها از هم جدا میشود. کشورهای عضو اتحادیهٔ اروپا هشت رقم اول را مشترک دارند؛ کد دوازدهرقمی کشورهای شورای همکاری خلیج فارس با GTİP فقط در شش رقم اول یکی است؛ و کدی که در سند اتحادیهٔ اروپا یا کشوری دیگر آمده، گمرک ترکیه را ملزم نمیکند[۳]. پس کد دوازدهرقمی روی فاکتور فروشندهٔ ترک، ردیف تعرفهٔ ترکیه است و رقمهای بعد از ششم را در کشور شما تعرفهٔ همان کشور تعیین میکند.
۲. دوازده رقم GTİP را چطور بخوانیم
وزارت تجارت ترکیه ساختار کد را با این مثال توضیح میدهد: 5407.61.90.90.11، پارچهٔ مبلی از رشتهٔ پلیاستر تکسچرهنشده[۱]؛ صفحهٔ همین کد در Birlesa شرح کالای آن را هم نشان میدهد.
| رقمها | در مثال | معنا |
|---|---|---|
| ۱ تا ۶ | 5407.61 | کد HS، در همهٔ کشورهای عضو سازمان جهانی گمرک یکسان |
| ۷ و ۸ | 90 | نامگذاری ترکیبی اتحادیهٔ اروپا |
| ۹ و ۱۰ | 90 | ردیف فرعی ملی که ترکیه برای سیاستهای مالیاتی خودش باز کرده است |
| ۱۱ و ۱۲ | 11 | کد آماری |
جدول تعرفهٔ ۲۰۲۶ ترکیه با مصوبهٔ شمارهٔ 10781 مورخ ۳۰ دسامبر ۲۰۲۵ منتشر شد (روزنامهٔ رسمی، شمارهٔ 33123، نوبت مکرر اول) و وزارت آن را فصل به فصل در قالب Excel و PDF منتشر میکند[۴]. نسخهای که Birlesa نگه میدارد (نسخهٔ 2026.10.1) ۹۶[۵] فصل، ۱٬۲۲۸[۶] سرفصل چهاررقمی، ۵٬۶۱۲[۷] زیرسرفصل ششرقمی و ۱۵٬۷۴۹[۸] ردیف دوازدهرقمی دارد.
۳. سه راه برای پیدا کردن کد
- از لاله بپرسید. در صفحهٔ پیدا کردن کد GTİP بنویسید کالا از چه ساخته شده، به چه کاری میآید و چطور تولید میشود؛ اندازه و درصد ترکیب هم کمک میکند. میتوانید عکس یا کاتالوگ PDF هم بگذارید؛ فایل خوانده میشود و نگه داشته نمیشود. لاله، دستیار ویترین Birlesa، با هوش مصنوعی کار میکند: اگر اطلاعاتی کم باشد حداکثر دو پرسش میپرسد، در تعرفهٔ رسمی و یادداشتهای فصلها جستوجو میکند، کد را فقط از همان ردیفها برمیگزیند و دلیلش را با منبع میگوید. اگر مطمئن نباشد، کدهای دیگری را که ممکن است درست باشند نشان میدهد. جستوجو رایگان است و بدون حساب کاربری تعداد آن در روز محدود است.
- خودتان در تعرفه بگردید. راهنمای کامل کدها تعرفه را قسمت به قسمت، سپس فصل به فصل و سرفصل به سرفصل باز میکند. صفحهٔ هر کد نشان میدهد چه چیزی زیر آن میآید و چه چیزی نه، ردیفهای بالا و پایینش کداماند و یادداشتهای قسمت و فصل چه میگویند.
- از کدی که در دست دارید شروع کنید. اگر فروشنده یا گمرک خودتان کدی داده است، شش رقم اولش را با تعرفهٔ ترکیه مقایسه کنید و باقی رقمها را از تعرفهٔ کشوری بگیرید که کالا در آن ترخیص میشود.
پاسخ لاله یک پیشنهاد است و صفحه هم همین را میگوید: پیش از هر اقدام رسمی، آن را به تأیید ترخیصکارتان برسانید.
۴. کد در Birlesa چه چیزهایی را باز میکند
صفحهٔ هر کد مدارک لازم برای صادرات، کد همان کالا در کشورهای دیگر، فرصتهای باز با آن کد و شمار شرکتهایی را که کالایی زیر آن کد ثبت کردهاند نشان میدهد. همهٔ ۱۵٬۷۴۹[۹] ردیف GTİP به نامگذاری ترکیبی اتحادیهٔ اروپا وصلاند. از تعرفهٔ دوازدهرقمی خود امارات هم ۱۳٬۴۴۳[۱۰] ردیف در Birlesa هست که هر کدام زیر سرفصل فرعی ششرقمی HS خود آمده است؛ پس هیچ ردیف GTİP یکبهیک با یک ردیف امارات جفت نمیشود.
- مدارک هر بازار: مدارک صادرات به تفکیک کشور؛ کاربرد هر مدرک در راهنمای مدارک صادرات.
- هزینهٔ رسیدن کالا به مقصد: ابزار قیمت تحویل در مقصد اگر نرخ حقوق گمرکی برای کشور و کد ثبت شده باشد، آن را با منبعش نشان میدهد. مدارکی که هنگام ترخیص میخواهند در راهنمای مدارک ترخیص آمده است.
- پیدا کردن صادرکنندگان با کد: صادرکنندگان بر اساس کد HS.
۵. اگر در ترکیه پاسخ الزامآور لازم دارید
برای کسانی که در ترکیه شرکت دارند: وزارت تجارت ترکیه به درخواست کسی کد GTİP کالا را تعیین نمیکند و راهش درخواست «اطلاعات تعرفهای الزامآور» (BTB) است[۱۱]. BTB تصمیم اداری طبقهبندی است که ادارهٔ کل گمرکات یا ادارههای منطقهای مجاز (استانبول، آناتولی مرکزی، اژه، اولوداغ، مدیترانهٔ مرکزی و مرمرهٔ شرقی) صادر میکنند؛ درخواست بهصورت الکترونیکی یا کاغذی داده میشود. هزینهای ندارد، جز هزینهٔ آزمایش یا کارشناسی اگر لازم شود، و از تاریخ صدور شش سال اعتبار دارد[۱۲]. وزارت همچنین یادآوری میکند که نرخهای چاپشده در جدول تعرفه در عمل به کار نمیروند و نرخ هر کد را باید از نهاد صلاحیتدار گرفت[۱۱].